روش تحقیق (قسمت اول)
معمولا این ابزارها در 4 مقوله زیر خلاصه می شود:
1) ابزار حسی
2) ابزار عقلی
3) ابزار دل
4) وحی و یا تعلیمات الهی
دستیابی به شناخت همواره مبتنی بر ا نتخاب و گزینش ابزارها بوده است. به عنوان مثال: کسانی که میخواهند به شناخت جزئی در عالم هستی دست یابند و یا رابطه موجود بین پدیده ها را آشکار سازند از ابزار حسی استفاده می کنند و کسانی که به دنبال شناخت کلی و تفسیری از عالم هستی هستند از ابزار عقل استفاده می کنند. و در نهایت کسانی که از طریق شهود به هماهنگی و نظم عالم هستی علاقمند هستند از ابزار دل مدد می جویند. ولی همه این ابزارها و کارایی ها مبتنی بر وحی الهی و تعلیمات ائمه می باشد.
انجام فعالیت تحقیقاتی همواره مبتنی بر انتخاب و گزینش روش تحقیق است و بدون انتخاب روش انجام تحقیقات مقدور به نظر نمی رسد. یعنی برای وصول به حقایق و یا نتایج علمی در هر علم باید از مجموعه ای از راهها و قواعد لازم استفاده کرد که به مجموعه این راهها و قواعدی که در هر علم برای کشف حقایق به کار گرفته می شوند را اصطلاحا روش و یا متد آن علم گفته میشود. البته لازم به ذکر است که روش هر علم با علوم دیگر متفاوت خواهد بود چون ماهیت هر علم از همدیگر متفاوت است.
اهداف تحقیق
برای همه انسانها مقدور نیست که حقایق و واقعیت های مربوط به یک قضیه را از طریق وحی و الهام برملاء سازد اما همه انسانها در طول زندگی خویش به این نتیجه رسیده اند که اگر فعالیت های خود را مبتنی بر نظم، دقت، تامل، تفکر، سازماندهی و برنامه ریزی نماید احتمال اینکه بتواند در کشف حقایق و واقعیت ها توفیقی یابد بسیار زیاد خواهد بود که امروز فعالیت هایی که مبتنی بر ویژگی های فوق بوده باشد را اصطلاحا روش تحقیق و یا کشف علمی مبتنی بر متد نامگذاری می کنند.
روش تحقیق از حیث تاریخی بدوا در رشته های فیزیکی و مادی خود را نشان داد و سپس جایگاه خود را در مباحث انسانی پیدا نمود. اما هدف تمام فعالیت های تحقیقی اعم از رشته های مادی و فیزیکی و همچنین در رشته های انسانی ایجاد و افشاء نظریه و یا بررسی صحت و سقم نظریه های قبلی است. اما علیرغم اینکه روشهای تحقیق در رشته های فیزیکی و انسانی یکسان هستند و لی موضوعات مورد مطالعه در رشته های مختلف متفاوت است به طوری که در مباحث علوم انسانی، انسان و نظرات و جنبه های مختلف وی مورد مطالعه قرار می گیرد. در صورتی که در رشته های مادی محقق با اشیاء بی جان سرو کار پیدا میکند. کار کردن روی موضوعات انسانی کار بسیار مشکل و طاقت فرسایی است. چون دائما از حیث روانی و جسمانی در تغییر و دگرگونی است و نتایج حاصله از مطالعه انسانی یک امر نسبی است نه مطلق.
معنی و مفهوم تحقیق
در رابطه با تحقیق و معنا و مفهوم آن نظرات مختلفی بیان شده است که به بعضی از آنها به شرح زیر اشاره می گردد.:
1) معنای لغوی تحقیق در فرهنگ نامه هابه معنی حقیقت یابی آمده است.
2) بعضی از افراد، تحقیق را به عنوان یک فعالیت منظم عنوان می کنند. (برای یافتن پاسخ به سوالات ایجاد شده در موضوع تحقیق)
3) تحقیق به عنوان یک فعالیت منظم برای کشف حقیقت و یا دانش نو است
ویژگی های تحقیق
تحقیق و فعالیتهای مربوط به آن دارای خصایص و ویژگی های خاصی است که این ویژگی های تحقیق در بخش های زیر خلاصه می شود:
1) افزایشی بودن: منظور این است که تحقیقات یک محقق منجر به تولید نظریه جدید می شود.
2) تکرار پذیر بودن: یعنی تحقیق در زمان ها و مکانهای متفاوت قابل اجرا بوده باشد.
3) تعمیم پذیر بودن: یعنی نتایج حاصله به جوامع مشابه دیگر قابلیت سرایت را داشته باشد.
4) تخصص طلبی: (زیبا ترین کلمه برای یک محقق) به این معنی که شخص در رابطه با موضوع انتخابی خود دارای تسلط و مهارت زیادی بوده باشد. به طوری که بتواند موضوع تحقیق، فرضیه مناسب و ... را تدوین نماید.
۵) صبر طلبی: این است که محقق در جمع آوری اطلاعات، تجربه تحلیل و یا در کلیه مراحل صبر و حوصله پیشه خود سازد تا بتواند به آن حقیقتی که به دنبال آنست دست یابد.
۶) جرات طلبی: ویژگی دیگر محقق داشتن جرات در تمام مراحل انجام تحقیق بالاخص در بیان نتایج آن است تا بتواند حقایق و واقعیت هایی که برملاء ساخته است را بدون دغدغه ذهنی به دیگران بیان نماید
معنا و مفهوم متد یا روش
معنای ساده و یا لغوی روش یعنی راه، طریقه، شیوه و اسلو است. اما از نظر معنای کلی روش مجموعه ای از قواعد و نظام هایی است که در هر علم به کار گرفته می شود تا بتوان حقایق مربوط به آن علم را آشکار ساخت. و یا به عبارت بهتر روش راه تنظیم با قاعده برای کشف حقایق و واقعیت های مربوط به یک موضوع خاص است.(ادامه دارد ....)
